Schaken en een strategie ontwikkelen

Het edele schaakspel houdt miljoenen mensen al eeuwenlang bezig. Het spel biedt zoveel mogelijkheden dat geen enkele partij exact hetzelfde zal verlopen. De meeste mensen hebben leren schaken via een cursus, een club, of men leert het van vrienden en kennissen. Doorgaans kent men de loop van de stukken en de spelregels, maar hoe wint men eigenlijk een partij? Dit artikel probeert op deze vraag een antwoord te geven. Een sterke schaker speelt met een plan of een strategie.

Schaken en de spelregels

Wanneer men net schaken heeft geleerd is het logisch dat de partijtjes die worden gespeeld niet echt van een hoog niveau zijn. De loop van de stukken is bekend, de stukken worden in het spel gebracht en geruild of geslagen (vaak door het gebruik van incidentele truukjes). Op een gegeven moment wordt een partij verloren, gewonnen, of remise. Maar kan men dan ook echt schaken?

Wanneer men een sterke schaker vraagt om een bepaalde stelling te beoordelen, zal hij direct een antwoord kunnen geven. Het antwoord luidt dan iets in de trant van: "Wit staat totaal gewonnen", of "Zwart staat sterk, maar het is nog niet beslist". Met andere woorden: een sterke schaker ziet waar de partij om draait en kan daarom de kansen inschatten om een partij winnend af te sluiten.

Dit roept natuurlijk de vraag op: Waar draait een schaakpartij dan om?
Het eerste antwoord op deze vraag is natuurlijk: De koning van de tegenpartij schaakmat te zetten, en tegelijkertijd voorkomen dat je zelf schaakmat wordt gezet. Om dit te kunnen uitvoeren dient men te schaken met een plan of strategie. Een dergelijk plan heeft als hoofddoel om sterk te staan. Sterk staan betekent dat de kansen om een partij te winnen groter worden. Het blijkt dat sterk staan altijd tot gevolg heeft dat de tegenpartij in het nauw wordt gebracht, of heel hard moet nadenken om zichzelf te kunnen verdedigen.

Een bepaalde strategie kan natuurlijk veranderen tijdens een partij. De tegenstander reageert immers op de gedane zetten, en afhankelijk daarvan dient men te concluderen of een strategie werkzaam is of niet. U zult merken dat wanneer u met een plan gaat schaken, u een veel sterkere schaker wordt.

Sterk staan

Wat is nou precies sterk staan? De meningen daarover zullen natuurlijk verschillen (afhankelijk van de sterkte van een speler), maar een aantal vuistregels gaat altijd op. Wanneer men alle stukken van de tegenstander van het bord slaat, is het duidelijk dat men gaat winnen. Maar om een vijandelijke koning schaakmat te krijgen is het vaak niet nodig om alles maar lukraak te slaan. Men dient dus vooral te weten dat sterk staan belangrijker is dan alle vijandelijke stukken te veroveren. Wanneer men sterker staat dan de tegenstander, wint men als het ware vanzelf.

De opening
Om te beginnen dienen we natuurlijk kennis te hebben van de opening. Het schaakspel kent een groot aantal vaste openingen. Door diepgaande analyses weet men welk voordeel deze openingen voor wit of voor zwart zullen opleveren. In de opening is het van belang om het centrum (de velden e4, e5, d4, en d5) in handen te krijgen en om stukken te ontwikkelen. Dit laatste betekent dat u uw paarden en lopers in het spel brengt, zodat ze op een effectieve wijze gebruikt kunnen worden. U zet ze bijvoorbeeld op een plaats waar ze de pionnen in het centrum dekken, of op een plaats waar ze veel vrijheid hebben om zich te kunnen bewegen.

Het is van belang dat u genoeg openingen kent. Wanneer u ze moeteloos kan spelen zorgt u ervoor dat u niet reeds in de opening verloren staat. Leer ze uit uw hoofd.

Rokade
Rokade biedt twee voordelige aspecten om sterker te staan. Ten eerste brengt u uw eigen koning in een veilige positie aan de flank van het bord achter een rij pionnen. Daarnaast brengt u uw eigen toren in het spel, want de positie van de toren verschuift van de flank naar het midden. U kunt de toren bijvoorbeeld gebruiken om pionnen in het centrum te dekken, of een aanval op te zetten tegen de vijandelijke stelling.

U kunt zelf beslissen wanneer en aan welke kant u een rokade wilt toepassen. Het is verstandig om op tijd te rokeren. U dient in te zien dat een hele snelle rokade de tegenstander ertoe kan bewegen al zijn stukken naar de flank te verplaatsen waar u koning staat. Zorg er dus voor dat de koning altijd voldoende verdedigd wordt door andere stukken. Dit kan doen men door een paard in de buurt te houden, of een loper (via een fianchetto) voor de koning te plaatsen.

Torens
De toren is een relatief sterk stuk. Vooral in het midden- en eindspel wordt de toren belangrijk. Een goede manier om de toren te gebruiken in de aanvangsfase van de partij, is door hem pionnen te laten dekken die belangrijk zijn. Dit kunnen bijvoorbeeld pionnen in het centrum zijn, of vrijpionnen.

Daarnaast zijn torens erg sterk, wanneer ze op open lijnen worden geplaatst. Hiermee kan een aanval op de vijandelijke stelling worden ondersteund. Bovendien dreigt een toren die op een open lijn staat, te worden verplaatst naar de 7e rij (als u met wit speelt) of de 2e rij (als u met zwart speelt) van de tegenstander. Een toren op de 7e rij is een ernstige bedreiging voor de vijandelijk stelling.

Vrijpionnen
Wanneer uw een pion heeft op een lijn waar tegenstander geen pion(nen) heeft, bent u in het bezit van een vrijpion. Vrijpionnen hebben de mogelijkheid in zich om te promoveren, en daarmee groot voordeel te halen. Daarom moet u in uw strategie vrijpionnen altijd een belangrijke plaats geven. Zorg ervoor dat ze gedekt zijn, en doorgeschoven worden zodat ze gevaar opleveren.

Zoek zwakke plekken bij de tegenstander
Zoals reeds vermeld past u uw strategie aan aan de toestand die op dat moment op het bord heerst. Het kan zijn dat uw tegenstander zijn eigen koning op een onveilige positie (slecht verdedigd) heeft staan. In dat geval kunt u gaan nadenken over een plan om een aanval op de vijandelijke koning op te zetten. Zorgt u ervoor dat u dit met meerdere stukken ten uitvoer brengt. Dit is meestal het beste, want een strategie is een lange termijn planning. De stukken moeten elkaar helpen en/of dekken.

Andere zwakke plekken kunnen zijn:

• slecht verdedigde pionnen/stukken
• open lijnen (plaats daar uw toren)
• open diagonalen (plaats daar uw loper)

Sterk staan en slaan
Sterk staan is beslist een betere strategie dan zomaar alles willen slaan. Denk goed na voordat u iets wilt slaan, soms is het helemaal niet nodig. Daarnaast is het offer een zeer fraaie methode om de tegenstander te verzwakken. Een offer is een zet waarbij u de tegenstander de mogelijkheid geeft om dit stuk te slaan (het levert hem/haar stuk-voordeel op). U voert deze zet echter uit om vervolgens sterker te staan dan uw tegenstander. De beste offers zij die waarbij de tegenstander gedwongen is te slaan, omdat hij anders helemaal in de penarie komt. Op internet zijn er genoeg voorbeelden te vinden van partijen waarin geofferd wordt; bekijk deze eens en u leert er weer een hoop bij over plannen en strategiëen.

Succes!