De Duitse sport in de jaren '30

Duitsland had een traditie van gepolitiseerde lichaamscultuur, bvb. het ‘Turnen’ van F. Jahn die ijverde voor een vrij en verenigd Duitsland. Deze nationalist bespeelde tijdens zijn ‘Turnsessies’ met fanatieke redevoeringen de geesten van zijn pupillen, en bewoog hen tot progressief-liberale acties. De ‘Turn’-beweging had veel aanzien gekregen, en stond nog sterk toen de nazi’s aan de macht kwamen. De moderne sport was echter al aan een felle opgang bezig.

Lichamelijke Opvoeding

Karl Krummel, die vanaf 1923 de structuur der Duitse lichamelijke opvoeding uittekende, gaf aan sport een voorname rol. Hij ging hiermee verder toen hij deze functie behield onder het nazi-regime. Hitler zou de sport sterk laten uitbouwen, want sport vormde het middel bij uitstek om de individuele mens te ontwikkelen ter versterking van het volk, een Herrenvolk, zonder zwakkelingen. Het zou al te erbarmelijk zijn om misschien wel geestelijk verheven, maar slappe jongelingen te hebben.

5 principes

In de thesis van Paul Janssen lezen we 5 achtergronden van de sportpolitiek. Ten eerste, de kwaliteit van het ras doen stijgen door de lichamelijke gezondheid te verhogen. Ten tweede, het superioriteitsprincipe dat aangetoond moest worden in competities bijvoorbeeld op de Olympische Spelen van 1936 te Berlijn. Ten derde, een anti-intellectualisme. Ten vierde, de dienstfunctie in de zin van het aanwenden van de gesterkte krachten voor het volk. En ten vijfde, Sport-voor-allen, massasport die moest aantonen dat het gehele volk achter het nazisme stond, leidend tot een grote verrichting van de gemiddelde groep. Dit punt was belangrijker dan het hebben van zoveel mogelijk toppers. Superatleten hielden immers steeds een spanning in tussen individuele ambitie en het collectief van het volk. Het was een spanning die niet opgelost zou raken, want Duitsland wenste natuurlijk niet achter te blijven in de Olympische recordjacht. Er werd dan geargumenteerd dat de elite atleet niet anders kon dan groeien uit de accumulatie van energie van zo’n sterke gemeenschap en haar hoge gemiddelde.

Helden

Topsporters creëren bleef officieel gezien onbelangrijk. De Nazi-maatschappij was wel een ‘Leistungsgesselschaft’ ( prestatiemaatschappij ), maar atletische prestaties telden eigenlijk niet. Eenieder had te presteren in het gewone leven. En tot echt grootse prestaties kon men enkel komen in de krijg. De elite atleet was niet direct het rolmodel, slechts een kleine tweede ten opzichte van de soldaat. Het nazisme poogde één sterke, oorlogsvaardige gemeenschap op te bouwen. Epifenomeen van deze massamartialiteit waren de jaarlijkse rijkspartijdagen te Nürnberg. Sportevenementen hadden een aanvullende, promotionele functie. Onder de massa toeschouwers kon zich een gevoel van eenheid ontwikkelen.

Het Olympisch Comité

Onder het nazisme vond een centralisering plaats, de zogenaamde ‘Gleichschaltung’. De wirwar van Duitse sportbonden werd opgelost. Om te overleven in deze vernieuwing probeerden vele bonden in de gunst van het nazisme te komen. Vele bedelbrieven, vol sympathiebetuigingen, zijn naar de nieuwe machtshebbers verstuurd geworden. Op die wijze kreeg het regime de sporttouwtjes zeer gemakkelijk in handen, inclusief die van het Duits Olympisch Comité, in volle voorbereiding op de Olympische Spelen ‘36. Het buitenland zag dit uiteraard gebeuren. Met argwaan werd dan ook opgemerkt dat eigenlijk de Duitse staat en niet het Olympisch Comité organisator werd van de Spelen. Er zijn dan ook stemmen opgegaan om ze aan Duitsland te onttrekken. Dit is niet gebeurd. Nazi-Duitsland deed immers toegevingen, en IOC-erevoorzitter de Coubertin liet zich inpakken. Hierop ontstonden echter boycot-bewegingen, en een alternatieve Volksolympiade werd ingericht te Barcelona, – die na de openingsceremonie opgedoekt werd omdat toen de Spaanse burgeroorlog begon -. ‘Berlijn ‘36’ ging door. Het werd toen niet allemaal doorzien, maar deze Olympische Spelen zijn in totaal het beruchtste voorbeeld geweest van hoe sport aangewend werd als propaganda © 2007 - 2009 S0005141, gepubliceerd in Geschiedenis (Sport) op 16-12-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van S0005141 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het volkslied van Duitsland: Duitsland heeft al verscheidene volksliederen gebruikt, maar die van tegenwoordig heet Deutschland über alles. Veel mensen vinden dit een verkeerde titel, maar in dit artikel zal…
• FC Twente: Blaise N'Kufo: Blaise N'kufo werd geboren in Kinshasa, Congo op 25 mei 1975. Hij vluchtte op jonge leeftijd al met zijn ouders naar Zwitserland waar hij genaturaliseerd werd. Blaise begon zijn car…
• Vliegen naar Duitsland met Ostfriesische Lufttransport: Naar het noorden of oosten van Duitsland rijden met de auto kan prettig zijn, maar als je het vaak moet doen, voor je werk bijvoorbeeld, kun je overweg…
• Das Leben der Anderen, Duitse Klasse: In Duitsland weten ze hoe ze films moeten maken. Twee jaar na ‘Der Untergang’ komt er een nieuw pareltje uit het land van de Rijn. ‘Das Leben der Anderen’ is de eerste g…
• In Nederland of Duitsland sparen?: Je hebt spaargeld en je wilt daar de beste vergoeding voor terug. Wat doe je dan als je Nederland en Duitsland met elkaar vergelijkt? Je spaargeld is veiliger in Duitsland…

Bronnen en/of referenties

• HOBERMAN, J. “Primacy of Performance: Superman not Superathlete”. International Journal of the History of Sport. Special Issue: Shaping the Superman. Fascist Body as Political Icon. Aryan Fascism. nr. 2, XVI (1999) 69-86
• JANSSENS, P. De receptie van de Olympische Spelen van 1936 te Berlijn in de Belgische dagbladpers. KU Leuven, 1984.
• BERNETT, H. Sportpolitik im Dritten Reich ( Beiträge zur Lehre und Forschung der Leibeserziehung 39 ). Stuttgart, 1971. 132p
• "Vereinsdietwart. Handbuch für die werktätige Arbeit der Dietwarte und Diethelfer in den Vereinen des Deutschen Reichsbundes für Leibesübungen." K. MÜNCH, ed. Berlijn, 1936