Hard Gras: sportjournalistiek en New Journalism

Hard Gras is het bekendste Nederlandse tijdschrift dat sport en literatuur combineert. Lange tijd leek dit een onmogelijke combinatie, maar Hard Gras bewijst dat er een markt is voor een 'voetbaltijdschrift voor lezers.'

Het eerste nummer van Hard Gras verscheen op 1 september 1994 onder redactie van televisiemaker en columnist Henk Spaan en oud-hoofdredacteur van Het Parool Matthijs van Nieuwkerk. De oplage van Hard Gras is 10.000, bij speciale nummers zelfs 15.000.

In Hard Gras staan bijdragen van mensen uit de journalistiek en literatuur. De afgelopen jaren hebben onder andere auteurs als August Willemsen, Herman Koch, Ronald Giphart en Theun de Winter en journalisten als Kees Jansma, Frits Barend, Hugo Borst, Edwin Winkels, Frans Oosterwijk en Jean Nelissen aan het tijdschrift meegewerkt.

Mengeling journalistiek en literatuur

Voormalig directeur Dick Gubbels van uitgeverij L.J. Veen zegt bij het verschijnen van het eerste nummer: "Het blad wordt een mengeling van journalistiek en literatuur, waarin het spel om de bal centraal staat. We beginnen ermee omdat we denken dat er lezers zijn die naast Voetbal International over voetbal willen lezen. In Hard Gras staan de goed geschreven voetbalverhalen."

'Intellectuele lulletje'

De media in Nederland ontvangen Hard Gras over het algemeen positief. Het Parool kopt: "Blad van supporters die kunnen schrijven." De Volkskrant noemt Hard Gras een voetbaltijdschrift met literaire aspiraties. "Hard Gras voldoet nog niet in alle opzichten aan de vereiste dat de bijdragen een duidelijke meerwaarde hebben ten opzichte van de dagelijkse voetbalkost, wil het blad zijn ambitie waarmaken." NRC Handelsblad bespreekt het eerste nummer in de rubriek 'Literaire tijdschriften'. De recensent vindt dat het blad zich nog wel moet bewijzen. Ze geeft als voorbeeld dat Ronald Giphart zich in zijn verhaal te nadrukkelijk opstelt als 'het intellectuele lulletje' dat boven de supporters staat.

Ook na het verschijnen van de volgende nummers van Hard Gras laten de media weer van zich horen. Vrij Nederland is meer onder de indruk na de verschijning van het vierde nummer. "Hard Gras heeft een uniek nummer geproduceerd. Waar een vakblad als Voetbal International alleen interessant is voor degenen die het voetbal echt week in week uit volgen, schrijft Hard Gras over voetbal en voetballers op een manier die ook voor een algemener, intelligenter publiek de moeite waard is."
Het Nieuw Kamper Dagblad schrijft een recensie na het verschijnen van het tiende nummer die geheel over Johan Cruijff gaat. "De poëzie is niet van al te hoog gehalte. (...) Gelukkig zijn er ook een paar toonbare gedichten." De recensent concludeert: "Aan oprechte bewondering is er in dit nummer geen gebrek, maar geslaagde literatuur is er nauwelijks in te vinden."

'Af en toe een uitschieter'

En dat is eigenlijk de conclusie die alle media maken. Martin Bres schrijft in zijn boek 'Sport is voor de slimmen' (2001): 'Geen geslaagde literatuur, af en toe een uitschieter, maar wel een blad dat ook voor een 'algemener, intelligent publiek' de moeite waard is. (...) Een opvallende uitkomst van het receptieonderzoek is dat liefst 55 verschillende recensenten over het blad schrijven. Het blad lijkt niet alleen in de behoefte te voorzien voor voetbalminnende auteurs, maar ook voor voetbalminnende recensenten. "Toen wij ruim een jaar geleden de door de Engelse schrijver Nick Hornby samengestelde bundel My favourite Year lazen, wisten we dat ook in Nederland de tijd rijp was voor een literair getint voetbalblad," schrijven Spaan en van Nieuwkerk in het voorwoord van het eerste nummer.' Volgens Martin Bres hebben zij gelijk gekregen. Martin Bres is van mening dat Nederland zo rijp was voor een literair voetbalblad 'dat voetbalminnende auteurs én lezers er eindelijk uitgehongerd en ongegeneerd van durven eten.'

Vreemde eend in de bijt

HP de Tijd zegt dat de eerder beschreven scheidslijn tussen low en high culture na het verschijnen van Hard Gras definitief is verdwenen. Bres: 'Het tijdschrift heeft duidelijk invloed gehad op de acceptatie van voetbal als literair onderwerp, en daarmee op de ontwikkeling van de moderne Nederlandse literatuur. Het is daardoor een beetje een vreemde eend in de bijt van de Nederlandse tijdschriften. Vanwege het onderwerp en de inhoud uiteraard, maar ook omdat het qua vorm en samenstelling van de redactie nauwelijks lijkt op andere literaire tijdschriften in Nederland.'

Literair sporttijdschrift

Martin Bres noemt Hard Gras een literair pop-art-tijdschrift après la lettre. Martin Bres is hier opgekomen nadat hij het boek Literatuur en moderniteit in Nederland 1840-1990 heeft gelezen. De schrijvers (F. Ruiter en W. Smulders) van dit boek gaan in op het verschijnsel 'literaire pop-art'. Zij omschrijven dit begrip als volgt: "Het werk van veel schrijvers, dichters en columnisten is op een gewilde manier gewoon, is wars van typische literaire vormen, is op een haast gemaniëreerde wijze ongeconcentreerd en laat zich in veel gevallen nog maar nauwelijks onderscheiden van niet- of semi-literaire genres als journalistiek, reclame of amusementslectuur. Dit soort werk noemen wij literaire pop-art." Deze vorm van schrijven verbreidde zich vooral in de eerste helft van de jaren zeventig. Volgens Ruiter en Smulders kan je niet een bepaalde literaire periode of schrijversgroep aanwijzen die kenmerkend is voor pop-art. "Eigen aan de literaire pop-art was nu juist dat zij zich overal aan hechtte".

Voetbaltijdschrift voor lezers

Hard Gras heeft als ondertitel 'Voetbaltijdschrift voor lezers'. Volgens Henk Spaan is bewust voor deze titel gekozen en niet voor een ondertitel als 'literair'. Hij zegt in 'Sport is voor de slimmen': "Dat klinkt te pretentieus, terwijl de pretentie al zo groot is omdat we zo veel verschillende stromingen bij elkaar zetten. Het zijn allemaal 'literair getinte' verhalen. Dat betekent dat de stijl goed moet zijn, dat er een persoonlijke toon in moet zitten en dat de lezer moet merken dat de schrijver van voetbal houdt. (...) Het moet wel allemaal echt zijn, oprecht. Of dat criteria zijn om iets 'literair' te noemen, weet ik ook niet. (...) De scheidslijn tussen superieure journalistiek en literatuur is vaag. Een criticus uit de academische school zal een verhaal in ons blad misschien geen literatuur vinden. Anderen misschien wel." © 2007 - 2009 Imke, gepubliceerd in Voetbal (Sport) op 25-05-2007, laatst gewijzigd op 06-11-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Imke is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Enkele Brits-Amerikaanse literatuurprijzen in de kijker: De Booker Prize bestaat dit jaar 40 jaar. Dit wordt onder andere gevierd met evenementen en de uitreiking van de Best of Booker Prize. Een toonaangeve…
• New Journalism: literaire journalistiek: New Journalism wordt ook wel literaire journalistiek genoemd. Deze term geeft eigenlijk al meteen aan wat er met deze vorm van journalistiek bedoeld wordt; journalist…
• Toasts van gekarameliseerde fois gras: De feestdagen komen eraan, tijd voor enkele speciale kerstrecepten ! Een eenvoudig voorgerechtje van fois gras, snel klaar te maken, maar oh zo smakelijk !
• Journalistiek: sport & sportjournalistiek: Sport is een belangrijk onderwerp in het dagelijks leven. Om die reden wordt in landelijke dagbladen veel aandacht besteed aan sport. Sport kan een grote invloed he…
• Sportjournalistiek: geschiedenis: Tot aan het einde van de 19e eeuw besteedde de toen bestaande media weinig tot geen aandacht aan sport. Sport werd in die tijd meer gezien als folklore dan als lichamelijke…

Bronnen en/of referenties

• www.hardgras.nl