Geschiedenis van het voetbal: Commercie

De geschiedenis van het voetbal is in te delen in vier perioden. De laatste periode (de periode van commercie) begint in 1974. Bij het aantreden van toenmallig FIFA-baas Joao Havelange verklaarde hij: ”Ik ben gekomen om een product te verkopen dat voetbal heet.” Tijdens deze fase werd de invloed van marketing aanzienlijk vergroot. Het eerste beeld van commercie in het voetbal begon halverwege de jaren vijftig in Uruguay. Club Atlético Peñarol was toen de eerste club die een contract voor shirtreclame opstelde. De echte commercie in het voetbal werd ingezet in 1974 door toenmalig FIFA-baas Joao Havelange. Bij zijn aantreden verklaarde hij: "Ik ben gekomen om een product te verkopen dat voetbal heet." De mogelijkheden van de media werd door de komst van het internet en de uitgebreide mogelijkheden op het gebied van televisie vergroot. Ook sportsponsoring werd langzaamaan een vast onderdeel van het voetbal.

Spelregels in het voetbal

In 1990 werd de buitenspelregel aangescherpt tot de huidige buitenspelregel. De laatste wijzigingen hadden betrekking op de doelverdediger. Vanaf 1993 mag de keeper de bal niet oppakken bij een terugspeelbal en vanaf het begin van de 21e eeuw moet de keeper de bal binnen zes seconden terug in het spel brengen. Verder werd er aan het begin van de 21e eeuw besloten dat het voetbal geen grote veranderingen nodig heeft. Dit hield in dat de spelregels geconsolideerd werden.

Bosmanarrest

Het Bosmanarrest is een uitspraak van het Europese Hof van Justitie op 15 december 1995. Met 'Bosman' wordt de Belgische voetballer Jean-Marc Bosman bedoeld die in het jaar 1990 zijn vrijheid opeiste nadat zijn contract bij Club Luik afgelopen was. Voor het Bosmanarrest was het zo dat, ook al was het contract uitgediend, de oude club nog een transfersom kon eisen.

Deze uitspraak van het Hof had verstrekkende gevolgen. De machtspositie van spelers ten opzichte van clubs werd versterkt. Bovendien hoefden er minder transfersommen betaald te worden. Transfersommen en salarissen stegen daardoor fors. Daarnaast nam bij veel clubs het aantal buitenlandse spelers toe, doordat het niet meer aan een maximum gebonden was. Doordat het voor spelers makkelijker werd om van club te wisselen na afloop van het contract, blijven spelers sindsdien minder lang voor dezelfde club spelen.

Het nieuwe materiaal in het voetbal

De ontwikkeling van de voetbalkleding ontwikkelde zich door tijdens de fase van commercialisering. De materialen van de kleding werden steeds lichter. In de negentiger jaren verschenen schoenen met rubberen vlakken waarmee effect aan de bal kan worden gegeven. De noppen werden vervangen door langwerpige platen met als bedoeling minder belasting voor de knie bij een draaiende beweging.

De start van de Champions League

In het seizoen 1992/93 werd er een nieuwe opzet bedacht voor de Europacup I. Vanaf toen gaat het toernooi door het leven als de Champions League. Het toernooi werd uitgebreid tot 32 clubs en in de periode rond de eeuwwisseling werd er zelfs een extra pouleronde toegevoegd. Deze is na een aantal jaren weer verwijderd om het aantal wedstrijden terug te dringen.

In het seizoen 1999/2000 werden de Uefa Cup en de Europacup II samengevoegd tot één competitie die onder de naam van Uefa Cup verder ging. In 2005 werd deze opzet ook drastisch gewijzigd.

De invloed van commercie op het voetbal

Langzamerhand kreeg de commercie steeds meer invloed op de voetballerij. De ontwikkeling van de radio, televisie en later het internet zorgde ervoor dat de media zich ontwikkelde als een belangrijk middel voor massacommunicatie.

Sportsponsoring

Sportsponsoring raakte in een stroomversnelling vanaf de jaren zeventig toen extrasportieve merken (merken die niets met sport te maken hebben) sport als communicatiemiddel ontdekten. Door de jaren heen is sportsponsoring het belangrijkste sponsoringgebied gebleken. Het aandeel van sportsponsoring binnen sponsoring ligt, afhankelijk van het jaar en de regio, tussen de 60 en 70 procent.

Commercie in Nederland

In 1974 was Excelsior de eerste club van Nederland met shirtreclame. Tegen de toen geldende regels in, zette de club een ‘A’ op het shirt. Die letter stond zogenaamd voor ‘A-elftal’, maar in werkelijkheid voor ‘Akai’, het bedrijf van suikeroom Rob Albers. De ‘A’ werd uiteindelijk verboden en het zou tot 1982 duren voor shirtreclame werkelijk werd ingevoerd in Nederland.

In deze tijd begon de tweede periode van Johan Cruijff bij Ajax. De magnetische werking die van Cruijff en Ajax uitging zorgde ervoor dat het publiek het voetbal weer ontdekte. Hierdoor kwam het Nederlands voetbal (en de club) weer uitstekend in de markt te liggen, na een aantal magere jaren. Het leidde dan ook tot de volgende uitspraak van toenmalig penningmeester Loe Bartels: “Wat ons betreft had het licht voor die shirtreclame nog liever gisteren dan vandaag op groen gezet kunnen worden.” Met de allereerste shirtsponsor zou Ajax toen een contract van twee miljoen gulden per jaar opgestreken hebben.

Door de komst van shirtreclame en de daar bijkomende belangstelling van de sponsors kon Ajax het miljoenenverlies van de voorgaande jaren weer wegwerken. Uiteindelijk heeft dit er toe geleid dat Ajax weer aansluiting wist te krijgen bij de Europese top, met als hoogtepunt de winst van de Champions League in 1995.